Procedure voor een zorgmachtiging

U vindt hier informatie over de zorgmachtiging op grond van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz), die naar verwachting vanaf 1 januari 2020 gaat gelden voor de geestelijke gezondheidszorg. Tot die datum geldt de Wet Bopz.

Een zorgmachtiging is een ingrijpende maatregel. Daarom is een zorgvuldige procedure noodzakelijk. U vindt hier informatie over de procedure van de melding tot de toepassing van verplichte zorg op grond van de zorgmachtiging.

1. Melding van een zorgelijke situatie

Iedereen die zich ernstige zorgen maakt over een persoon die noodzakelijke geestelijke gezondheidszorg weigert, of vanwege zijn doen of laten in het algemeen, kan dat melden. Waar u kunt melden, hangt af van uw situatie.

Bij de officier van justitie

De volgende professionals kunnen een zorgelijke situatie melden bij de officier van justitie en hem verzoeken een zorgmachtiging bij de rechter aan te vragen:

  • Het college van burgemeester en wethouders
  • Een geneesheer-directeur
  • Een zorgverlener die beroepsmatig zorg verleent aan betrokkene
  • Een zorgaanbieder van forensische zorg
  • De politie

Bij de zorgaanbieder

Familie en naasten kunnen hun zorgen melden bij de zorgaanbieder waar de patiënt al zorg heeft (gehad). De zorgaanbieder kan vervolgens een aanvraag indienen bij de officier van justitie. Als de betrokkene nog niet in zorg is, kan melding bij de gemeente overwogen worden.

Bij de gemeente

Is er – voor zover bekend – nog geen zorgaanbieder betrokken of wil de zorgaanbieder geen melding doen? Dan kan men terecht bij een speciaal meldpunt van de gemeente waar de patiënt op dat moment verblijft. De gemeente is verplicht om een verkennend onderzoek te doen. Zij kan zich daarbij baseren op informatie van (ambulante) zorgverleners of de politie. Een medische verklaring is in dit stadium nog niet nodig.

De gemeente moet binnen 14 dagen beslissen of ze de officier van justitie zal verzoeken een zorgmachtiging aan te vragen bij de rechter.

Wil de gemeente geen verzoek indienen bij de officier van justitie? Dan kunnen deze direct  betrokkenen dat alsnog afdwingen:

  • de vertegenwoordiger
  • de echtgenoot, de geregistreerd partner of degene met wie een samenlevingscontract is gesloten
  • een ouder
  • een voor de continuïteit van zorg essentiële naaste

Als de gemeente daar niet binnen veertien dagen gehoor aan geeft, kunnen dezelfde personen in beroep gaan bij de rechter.

2. Voorbereiding van de aanvraag

De officier van justitie beslist of een aanvraagprocedure voor een zorgmachtiging moet worden gestart. Daarvoor bereidt hij de aanvraag samen met de geneesheer-directeur voor.

Wat doet de officier van justitie?

  • Hij wijst een geneesheer-directeur aan.
  • Hij geeft de geneesheer-directeur informatie over de patiënt, namelijk een eventuele zelfbindingsverklaring en eventuele eerdere machtigingen, politiegegevens en justitiële gegevens.  
  • Hij geeft de persoonsgegevens van de patiënt aan de rechter, zodat die een advocaat kan toevoegen.

Wat doet de geneesheer-directeur?

  • Hij informeert de patiënt over de procedure (schriftelijk).
  • Hij verwijst de patiënt voor advies en bijstand naar de patiëntenvertrouwenspersoon (pvp) en stelt de pvp op de hoogte als de patiënt dat wil.
  • Hij informeert de patiënt dat hij (met hulp van een naaste) een zelfbindingsverklaring en een eigen plan van aanpak kan opstellen waarmee verplichte zorg mogelijk kan worden voorkomen.
  • Hij wijst een onafhankelijk psychiater aan die een medische verklaring opstelt. Die psychiater mag minimaal een jaar geen zorg hebben verleend aan de patiënt.
  • Hij geeft die psychiater eventuele relevante gegevens, zoals een zelfbindingsverklaring en politie- en justitiële gegevens
  • Hij wijst een zorgverantwoordelijke aan, die samen met de patiënt (en de vertegenwoordiger) een zorgplan opstelt.
  • Hij beslist (in overleg met de officier van justitie) of de patiënt een eigen plan van aanpak mag opstellen om een zorgmachtiging te voorkomen.
  • Hij stuurt het volledige dossier naar de officier van justitie.

Verzoek aan de rechter

De officier van justitie besluit op basis van het dossier of hij een verzoek voor een zorgmachtiging indient bij de rechter. Hij moet dit zo snel mogelijk doen, maar in ieder geval binnen vier weken na de start van de procedure. Die termijn wordt zes weken als de patiënt een eigen plan van aanpak maakt.

Wat staat er in het verzoekschrift?

  • Welke vormen van verplichte zorg volgens de geneesheer-directeur en de officier van justitie nodig zijn.
  • Bij een verplichte opname: welke accommodatie (zorgaanbieder) de patiënt opneemt.
  • Een onderbouwing waarom een zorgmachtiging nodig is, waarom er geen minder ingrijpende maatregelen zijn en waarom het ernstig nadeel alleen met verplichte zorg afgewend kan worden.
  • Het dossier van de geneesheer-directeur: het zorgplan, eventueel plan van aanpak, zorgkaart.

Besluit de officier van justitie om géén verzoek in te dienen?

Dan kan de aanvrager of de melder binnen 14 dagen schriftelijk en gemotiveerd aan de officier van justitie vragen het verzoek alsnog in te dienen bij de rechter. Als uit de medische verklaring blijkt dat verplichte zorg noodzakelijk is en de aanvraag voldoende gemotiveerd is, moet de officier van justitie het verzoek alsnog indienen.

3. Beslissing door de rechter

De rechter bepaalt binnen drie weken of een zorgmachtiging wordt verleend. Voor toewijzing moet aan deze eisen zijn voldaan:

  • Uit de medische verklaring blijkt dat er sprake is van een psychische stoornis.
  • De psychische stoornis veroorzaakt gedrag dat leidt tot ernstig nadeel voor de patiënt zelf, voor andere personen en/of voor goederen.
  • Dat ernstig nadeel kan alleen worden weggenomen of verminderd door het toepassen van verplichte zorg. Zorg op vrijwillige basis is niet (meer) mogelijk.
  • De verplichte zorg moet doelmatig en niet meer dan noodzakelijk zijn. Bovendien moet de veiligheid van de patiënt en van de zorgverleners zo veel mogelijk worden geborgd.

De rechter moet de patiënt, de vertegenwoordiger en de advocaat horen als zij dat willen. Hij kan ook anderen horen en getuigen en deskundigen oproepen. De rechter moet rekening houden met de voorkeuren die de patiënt heeft opgeschreven in de zorgkaart of de zelfbindingsverklaring.

In de zorgmachtiging legt de rechter vast welke vormen van verplichte zorg toegepast kunnen worden. Hij kan daarbij afwijken van het zorgplan dat de zorgverantwoordelijke heeft opgesteld. De rechter kan ook besluiten dat een heel nieuw zorgplan nodig is. Zo nodig bepaalt de rechter dat de patiënt tijdelijk of blijvend in een forensisch psychiatrisch centrum wordt geplaatst.

Tegen de beschikking tot het verlenen van een zorgmachtiging staat geen hoger beroep open.

Hoe lang duurt de zorgmachtiging?

De eerste zorgmachtiging duurt maximaal zes maanden. Daarna kan de officier van justitie weer een zorgmachtiging vragen. De rechter kan dan aansluitend een zorgmachtiging afgeven voor maximaal een jaar. En dat kan ieder jaar herhaald worden, mits aan alle voorwaarden voor een zorgmachtiging is voldaan.

Heeft iemand al vijf aaneengesloten jaren verplichte zorg gekregen, dan kan de rechter besluiten de zorgmachtiging steeds te verlengen met maximaal twee jaar.