Stappenplan in de Wet zorg en dwang

De Wet zorg en dwang regelt de rechten bij onvrijwillige zorg of onvrijwillige opname van mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie).

Wat is het stappenplan?

Het stappenplan in de Wet zorg en dwang (Wzd) regelt de stappen die de zorgverantwoordelijke moet zetten bij de beoordeling of onvrijwillige zorg noodzakelijk is. In het stappenplan staat ook welke deskundigen de zorgverantwoordelijke daarbij moet betrekken.

Opname onvrijwillige zorg in het zorgplan

Volgens het stappenplan kan de zorgverantwoordelijke onvrijwillige zorg alleen voor een bepaalde termijn in het zorgplan kan opnemen. Na afloop daarvan is een evaluatie verplicht. Op basis van die evaluatie kan de zorgverantwoordelijke besluiten om de onvrijwillige zorg voor een bepaalde periode te verlengen.

Deskundigen betrekken

Het stappenplan regelt verder welke deskundigen de zorgverantwoordelijke moet betrekken bij het besluit om onvrijwillige zorg in het zorgplan op te nemen en bij besluiten tot verlenging van de periode waarin onvrijwillige zorg verleend kan worden.

Onvrijwillige zorg buiten het zorgplan om

Onvrijwillige zorg is alleen mogelijk als het zorgplan daarin voorziet. Op dit uitgangspunt zijn twee uitzonderingen:

  • Als er nog geen zorgplan is en er een noodsituatie ontstaat.
  • In situaties die redelijkerwijs niet voorzien konden worden bij de vaststelling van het zorgplan.

Wie beslist over onvrijwillige zorg buiten het zorgplan om?

De zorgverantwoordelijke beslist of onvrijwillige zorg moet worden toegepast als het zorgplan daar niet in voorziet. De zorgverantwoordelijke moet dit besluit dit besluit schriftelijk vastleggen. Daarin moet staan;

  • waarom onvrijwillige zorg noodzakelijk is;
  • hoe het toezicht is geregeld;
  • hoe lang de onvrijwillige zorg verleend kan worden (dit is maximaal twee weken).

Is de zorgverantwoordelijke zelf geen arts? Dan moet hij of zij het besluit vooraf bespreken met een arts die bij de zorg betrokken is. Dit geldt alleen als de onvrijwillige zorg bestaat uit:

  • medisch handelen
  • een beperking van de bewegingsvrijheid
  • insluiting

De zorgverantwoordelijke informeert, zo mogelijk vooraf, de Wzd-functionaris over het verlenen van onvrijwillige zorg in deze situaties.

Stappenplan bij gedrag beïnvloedende of sederende medicatie

Vindt de zorgverantwoordelijke het noodzakelijk om gedrag beïnvloedende of sederende medicatie in het zorgplan op te nemen? Dan zijn de volgende vragen van belang:

  • Is de cliënt wilsbekwaam of niet?
  • Bij wilsonbekwaamheid: wat vindt de vertegenwoordiger van de medicatie?
  • Wordt de medicatie conform een professionele richtlijn toegediend?

De volgende situaties zijn denkbaar:

Wilbekwame cliënt

  1. De wilsbekwame cliënt stemt in met de medicatie. De medicatie kan dan in het zorgplan worden opgenomen zonder het stappenplan te volgen.
  2. De wilsbekwame cliënt stemt niet in met de medicatie. De medicatie kan dan in het zorgplan worden opgenomen als dat nodig is om ernstig nadeel te voorkomen. Het stappenplan moet worden gevolgd.

Wilsonbekwame cliënt

  1. De vertegenwoordiger van de wilsonbekwame cliënt stemt in met de medicatie. De cliënt verzet zich daar tegen. De medicatie kan dan in het zorgplan worden opgenomen als dat nodig is om ernstig nadeel te voorkomen. Het stappenplan moet worden gevolgd.
  2. De vertegenwoordiger van de wilsonbekwame cliënt stemt in met de medicatie. De cliënt verzet zich daar niet tegen. Wordt de medicatie conform een professionele richtlijn toegediend? Dan kan de medicatie in het zorgplan worden opgenomen zonder het stappenplan te volgen. Zo niet, dan kan de medicatie alleen in het zorgplan worden opgenomen als dat nodig is om ernstig nadeel te voorkomen, en dan moet het stappenplan gevolgd worden.
  3. De vertegenwoordiger van de wilsonbekwame cliënt stemt niet in met de medicatie. De medicatie kan in het zorgplan worden opgenomen als dat nodig is om ernstig nadeel te voorkomen. Het stappenplan moet worden gevolgd.

Wat is gedrag beïnvloedende of sederende medicatie volgens de Wzd?

Deze medicatie wordt in de Wzd als volgt omschreven:

‘medicatie die van invloed is op het gedrag of de bewegingsvrijheid van de cliënt, vanwege de psychogeriatrische aandoening of verstandelijke handicap, of vanwege een daarmee gepaard gaande psychische stoornis of een combinatie hiervan’.

De Wzd wil extra zorgvuldigheid waarborgen bij toediening van deze medicatie bij wilsonbekwame cliënten als hierbij wordt afgeweken van de geldende professionele richtlijn. Dit geldt alleen dus in de hierboven beschreven situatie 4.