Over de Wvggz

De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) regelt de rechten van mensen die te maken hebben met verplichte zorg vanwege een psychische aandoening.

Voor wie geldt de Wvggz?

De Wvggz geldt voor mensen bij wie een psychische stoornis leidt tot gedrag dat ernstig nadeel  veroorzaakt voor henzelf of voor anderen. In de wet heten zij; 'betrokkene'. Als er geen vrijwillige zorg mogelijk is om dat ernstig nadeel weg te nemen, kan de rechter verplichte zorg opleggen.

De Wvggz is er niet voor mensen met een verstandelijke beperking of dementie; voor hen geldt vanaf 2020 de Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten (Wzd).

Ernstig nadeel

Ernstig nadeel is (het aanzienlijke risico) dat:

  • de patiënt zichzelf of anderen in levensgevaar brengt, ernstig lichamelijk letsel toebrengt, ernstige psychische, materiële, immateriële of financiële schade toebrengt, ernstig verwaarloost of ‘maatschappelijk ten onder gaat’, of als zijn eigen ontwikkeling ernstig verstoord is of hij andermans ontwikkeling ernstig verstoort;
  • de veiligheid van de patiënt bedreigd wordt, al dan niet onder invloed van een ander;
  • het gedrag van de patiënt zo hinderlijk is dat het agressie van anderen oproept;
  • de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar is.

Voorwaarden

Verplichte zorg kan alleen opgelegd worden als deze zorg:

  • de enige manier is om het ernstige nadeel weg te nemen;
  • proportioneel is (in verhouding staat tot het op te lossen ernstig nadeel);
  • effectief is (resultaat oplevert).

Vormen van verplichte zorg

Het kan gaan om:    

  • Verplicht medische handelingen ondergaan, zoals het toedienen van medicatie of het verrichten van medische controles. 
  • Beperking in de bewegingsvrijheid of insluiting (op de plek waar de persoon op dat moment verblijft, ook mogelijk buiten een ggz-instelling).
  • Opname in een accommodatie (een zorginstelling), bijvoorbeeld een ggz-instelling.
  • Beperking van het ontvangen van bezoek op de plek waar de persoon verblijft.
  • Beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te richten. De persoon moet dan iets doen of juist laten. Denk bijvoorbeeld aan het beperken van het gebruik van de mobiele telefoon of de computer.
  • Toezicht op de persoon.
  • Onderzoek aan kleding of lichaam.
  • Controle op de aanwezigheid van gedrag-beïnvloedende middelen.
  • Onderzoek naar gedrag-beïnvloedende middelen en gevaarlijke voorwerpen in de woning of een andere plaats waar de persoon is.
  • Verplicht tijdelijk verblijf (vooruitlopend op een crisismaatregel).

Procedures

De Wvggz kent twee procedures om te komen tot verplichte zorg:

Invloed van de patiënt

De patiënt houdt zo veel mogelijk de eigen regie tijdens de hele periode van verplichte zorg, bijvoorbeeld met een eigen plan van aanpak, een zorgkaart of een zelfbindingsverklaring. Hulpverleners moeten regelmatig met de patiënt overleggen en de zorg samen evalueren.
Patiënten hebben recht op uitleg in begrijpelijke taal. Zo nodig is een tolk beschikbaar op de hoorzitting. Een patiëntenvertrouwenspersoon kan advies en bijstand geven en samen met de patiënt opkomen voor zijn of haar rechten.

Participatie (meedoen in de samenleving)

Tijdens de verplichte zorg moet er steeds aandacht zijn voor de maatschappelijke participatie van de patiënt. Hij moet dus zo veel mogelijk mee kunnen blijven doen in de maatschappij of alvast voorbereid worden om na de behandeling weer een maatschappelijk leven op te bouwen.

Betrokkenheid familie

Familieleden en andere directbetrokkenen kunnen straks meer betrokken worden bij de beslissing of verplichte zorg nodig is en de uitvoering daarvan. Familievertrouwenspersonen zullen advies en bijstand geven aan familieleden en andere directbetrokkenen van patiënten die verplichte zorg ontvangen.

Verplichte zorg voorkomen

De nieuwe wet is primair gericht op het zo veel mogelijk voorkómen van verplichte zorg en, als dat niet mogelijk is, de inzet van zo weinig mogelijk dwang en een zo spoedig mogelijke afbouw. Bij verplichte zorg voor kinderen en jongeren is er extra aandacht voor mogelijke nadelige gevolgen van de verplichte op de geestelijke en lichamelijke ontwikkeling op langere termijn.

Ingangsdatum

De Wvggz is op 1 januari 2020 in werking getreden, tegelijk met de Wzd (Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten). In 2020 geldt overgangrecht voor machtigingen die vóór 1 januari 2020 waren afgegeven of aangevraagd.