Mijn naaste heeft een verstandelijke beperking en verwondt zichzelf

Zelfverwonding kan ernstige lichamelijke gevolgen hebben. Soms is het een signaal dat er iets anders aan de hand is, bijvoorbeeld lichamelijke klachten of een ziek gevoel. Ook kan het te maken hebben met (emotionele) verwaarlozing en verveling.

Oorzaak

Het is moeilijk om de de oorzaak van zelfverwonding te achterhalen. Het kan een signaal zijn dat uw familielid zich niet goed voelt, bijvoorbeeld omdat hij pijn heeft en daar geen aandacht voor kan vragen. Ook de omgeving kan het gedrag veroorzaken, bijvoorbeeld een slecht contact met iemand, verveling of te veel drukte om hem heen.

Vaak is er sprake van een terugkerend patroon. De oorspronkelijke oorzaak is er dan misschien helemaal niet meer, maar het gedrag blijft. Dan is de oorzaak helemaal moeilijk te achterhalen. En eigenlijk is die dan ook niet meer zo van belang. 

Beheersing van het probleem

Zelfverwonding kan heftige reacties oproepen. Het leidt vaak tot emotionele reacties en een sterke drang om het gedrag te beheersen. Dan wordt vaak gekeken naar beschermende maatregelen en beschermende (hulp)middelen, zoals polsbandjes of washandjes om de handen en een helm om ogen en oren te beschermen. Soms worden zelfs geneesmiddelen gegeven.

Risico van beheersen

Bescherming bieden heeft echter ook een risico, namelijk dat men niet meer kijkt naar het onderliggende probleem. Waarom ontstaat de zelfverwonding, of waarom blijft het in stand?

Bescherming kan dwang worden, niet alleen lichamelijk (de hulpmiddelen), maar ook psychologisch en emotioneel. Uw familielid krijgt bijvoorbeeld steeds minder vrijheid om te doen wat hij wil, wordt misschien afgezonderd uit het huishouden, en kan niet meer meedoen in de maatschappij.

Beperking kan leiden tot zelfverwonding

Uit onderzoek blijkt dat meer behandeling leidt tot meer beperking. En hoe meer beperking, hoe meer zelfverwonding. Daarom is het beter om (ook) te kijken hoe uw familielid zich beter kan gaan voelen.

Kunt u hem bijvoorbeeld meer keuzevrijheid geven, ook al is dat bij kleine dingen? Die lijken voor u misschien onbelangrijk, maar als je nooit iets te kiezen hebt is een kleine keuze al heel veel waard. Is meer afwisseling mogelijk, of heeft uw familielid juist meer behoefte aan rust?

Ieder persoon is uniek en het is de kunst om uit te vinden hoe uw familielid zich zo prettig mogelijk voelt.

Aanpak

Er is geen standaard handleiding om zelfverwonding aan te pakken. Het is in ieder geval belangrijk dat u en de professionele begeleiders goed letten op eventuele lichamelijke klachten en nagaan of uw familielid misschien slecht ziet of slecht hoort.

Onderdrukken van zelfverwonding met medicatie moet zo veel mogelijk voorkomen worden. De medicijnen verhelpen de oorzaak niet en ze hebben vaak vervelende bijwerkingen, waardoor de kans bestaat dat de zelfverwonding juist toeneemt.

Dwang terugdringen

Probeer samen met de begeleiders te zoeken naar manieren om vrijheidsbeperkende middelen zo veel mogelijk terug te dringen. Dat kan gaan om een goede balans tussen activiteiten en rust, goede voorwaarden voor nachtrust, en een goed evenwicht tussen betrokkenheid en afstand (kalmte).

Als vrijheidsbeperkende middelen echt noodzakelijk zijn, zoek dan naar veilige alternatieven. Welke maatregelen goed werken verschilt erg van persoon tot persoon. U kunt met de begeleiders overleggen welke maatregelen zinvol zijn om te proberen.