Seksueel grensoverschrijdend gedrag in een GGZ-instelling

Seksueel grensoverschrijdend gedrag is een signaal dat u serieus moet nemen. Voor de aanpak is het belangrijk om niet alleen te kijken naar de cliënt als persoon, maar ook naar de omstandigheden waarin hij ongewenst seksueel gedrag laat zien.

Oorzaken

De oorzaak van seksueel ontremd gedrag ligt lang niet altijd op het gebied van de seksualiteit. Verschillende andere factoren kunnen een rol spelen, zoals de leeftijd en het ontwikkelingsniveau, zijn (psychische) gezondheid en manier waarop mensen in zijn omgeving omgaan met seksualiteit.

  • Het kan zijn dat de cliënt zich lichamelijk sneller of verder ontwikkelt dan mentaal. Daardoor kan hij fysiek meer dan dat hij mentaal of emotioneel aan kan. Hij begrijpt misschien zijn eigen gevoelens niet, en weet niet hoe hij om moet gaat met seksuele verlangens. Hierdoor kan ongepast seksueel gedrag ontstaan.
  • Sommige psychische klachten en bepaalde medicijnen leiden tot seksueel ontremd gedrag. 
  • In onze maatschappij worden mensen met een verstandelijke beperking ook regelmatig geconfronteerd met seksualiteit. Cliënten weten misschien veel meer over seksualiteit dan u zou verwachten. De kans bestaat dat zij wel seksuele ervaringen opdoen, maar zonder ervan te leren en zonder in de gaten te hebben wat het betekent voor de ander. Daarom is goede begeleiding van belang.

Begrenzing van ongepast gedrag

Als een cliënt over seksuele grenzen heen gaat, is begrenzing nodig. Met begrenzing maakt u duidelijk wat wel en niet geaccepteerd gedrag is. De begrenzing moet zo veel mogelijk in balans zijn met de speelruimte die de cliënt krijgt. Hoe die begeleiding en begrenzing eruit zien, verschilt per persoon en moet daarom in het zorgplan omschreven worden.

Sancties en dwang

Soms gaat het seksuele gedrag zo ver dat sprake is van een strafbaar feit, zoals aanranding. Dan kan aangifte en strafvervolging aan de orde zijn.

  • Onderzocht wordt of de cliënt toerekeningsvatbaar is op het gebied van seksualiteit en contact met anderen.
  • Zo niet, dan kan de officier van justitie besluiten de zaak te seponeren.
  • Soms wordt een gedwongen opname met een rechterlijke machtiging (rm) gestart.

Dwangmaatregelen

Soms zijn dwangmaatregelen nodig bij seksueel overschrijdend gedrag. Bijvoorbeeld een verbod op bepaalde contacten of een beperking van de bewegingsvrijheid (zoals een verbod alleen om van het instellingsterrein af te gaan). Dit zijn vrijheidsbeperkingen.

Medische ingrepen

Medische ingrepen zijn bijna nooit een oplossing voor seksueel overschrijdend gedrag. Er bestaan medicijnen die seksuele gevoelens verminderen, maar het is de vraag of het gedrag echt te maken heeft met seksualiteit. Er kunnen bijvoorbeeld ook problemen zijn met het verwerken van emoties, het omgaan met andere mensen of met de eigen weerbaarheid. Die problemen worden niet opgelost met medicatie die seksuele gevoelens verminderen.

In Nederland zijn gedwongen sterilisatie en chemische castratie verboden.