Communicatie met mensen met een verstandelijke beperking

Communicatie geeft mensen invloed op hun leefwereld, omdat zij kunnen aangeven wat zij voelen en vinden. Die informatie is nodig om de omgeving optimaal in te richten en de zorg te laten aansluiten bij hun behoeften.

Communicatie bij een verstandelijke beperking

Het is niet altijd makkelijk om te communiceren met iemand die een verstandelijke beperking heeft. Ook als u uw cliënt al langer kent.

Als het communiceren niet goed lukt, kan uw cliënt zich gaan afsluiten. Dan wordt het nog lastiger om te achterhalen wat hij voelt en wat hij vindt. Hij kan angstig, prikkelbaar of boos worden als hij niets duidelijk kan maken.

Invloed houden

Zonder communicatie kun je geen invloed hebben op je eigen leven. Invloed gaat vaak over hele eenvoudige dingen. Uw cliënt wil misschien laten weten wanneer hij naar het toilet moet, dat een stoel niet lekker zit, of dat hij dorst heeft. Daarom is het belangrijk om er alles aan te doen om te blijven communiceren, ook als met cliënten met een ernstige verstandelijke beperking.

Ouders en naaste familieleden

Ouders, broers en zussen kennen de cliënt vaak door en door. Zij kunnen u veel vertellen over hoe uw cliënt communiceert, wat hij belangrijk vindt en op welke manier hij u iets duidelijk wil maken.

Gevolgen van communicatiestoornissen

Communicatiestoornissen kunnen leiden tot allerlei psychische en emotionele klachten, zoals eenzaamheid, angst, somberheid en verveling. En ze zijn vaak de oorzaak van gedragsstoornissen, zoals onrust, apathie, agressie, zelfverwonding en eetproblemen. Deze problemen kunnen zelfs leiden tot dwangmaatregelen die met betere communicatie wellicht voorkomen hadden kunnen worden.

Bij goede communicatie doen mensen hun best om hun eigen boodschap helder over te brengen én om goed te begrijpen wat de ander duidelijk wil maken. Communicatie is tweerichtingsverkeer.

Communicatie met iemand met een verstandelijke beperking

Met communicatie maken mensen elkaar iets duidelijk. Bijvoorbeeld hoe ze zich voelen, of wat ze ergens van vinden. Ieder mens communiceert, ook mensen met een (ernstige) verstandelijke beperking. Zij gebruiken echter vaak andere manieren om te communiceren dan spraak.

Het is belangrijk dat u de manier van communiceren van uw cliënten zo goed mogelijk leert begrijpen, zodat zij zich gehoord voelen. Ook als zij alleen basale, eenvoudige zaken duidelijk kunnen maken.

Meer dan woorden

In de communicatie met uw cliënten kan het helpen om extra duidelijk te spreken en ervoor te zorgen dat de ander u goed kan horen. Maar communicatie gebeurt op veel meer manieren dan met woorden. Ook de blik in uw ogen, de toon van uw stem, de bewegingen die u maakt en zelfs de snelheid van uw ademhaling helpen in de communicatie.

Ga er niet van uit dat het wel goed zit

Veel mensen gaan ervan uit dat alles in orde is, tenzij de ander aangeeft dat er iets mis is. Voor iemand die niet goed begrepen wordt, is dat een groot probleem. Hij kan niet zeggen dat er een communicatieprobleem is. Hoe moet hij overbrengen dat er iets níet goed gaat?

Vaak ontstaan er zo gedragsproblemen, die weer kunnen leiden tot dwangmaatregelen. Terwijl betere communicatie dit had kunnen voorkomen.

Speciale communicatiemethoden

  • De film 'Opbouwen van een gehechtheidsrelatie' laat zien hoe u een band kunt opbouwen met iemand met een ernstige meervoudige beperking, door communicatievormen te gebruiken die de persoon kan ervaren.
  • Informatie over verschillende methoden om met mensen met een ernstige meervoudige beperking te communiceren vindt u op Communicatiemethoden EMB.
  • Gentle teaching is een manier om contact te leggen met en veiligheid te bieden aan mensen met een (ernstige) verstandelijke beperking.