Wet zorg en dwang (Wzd)

De Wet zorg en dwang regelt de rechten van mensen met een verstandelijke beperking en mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie) die onvrijwillige zorg krijgen. Daarnaast regelt deze wet ook de onvrijwillige opname. De Wzd gaat op 1 januari 2020 in.

Nee, tenzij

De kern van de wet is 'Nee, tenzij'. De zorg voor ouderen met dementie en mensen met een beperking moet zoveel mogelijk op vrijwillige basis plaatsvinden. Soms kunnen mensen met dementie of een verstandelijke beperking niet (meer) zelf inschatten wat goed voor hen is. Zorgverleners helpen ze dan bij die keuzes. Het uitgangspunt van de Wet zorg en dwang is dat onvrijwillige zorg daarbij niet wordt toegepast, tenzij het niet anders kan.

De wet gaat gelden voor instellingen en thuis

De Wzd gaat niet alleen gelden in zorginstellingen, maar bijvoorbeeld ook in de thuissituatie, logeeropvang en in kleinschalige woonvormen. 

Van Bopz naar Wet zorg en dwang

Op dit moment vallen gedwongen opnames en gedwongen zorg voor mensen met dementie of met een verstandelijke beperking onder de Wet Bopz. Die wet is primair gericht op psychiatrische behandelingen in een psychiatrisch ziekenhuis.

De nieuwe Wet zorg en dwang sluit beter aan bij de zorg voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking, waardoor mensen die hun wil niet meer kunnen uiten beter beschermd worden. 

Het stappenplan

Als de zorgverlener en de cliënt niet tot overeenstemming komen over vrijwillige zorg,  dan moet de zorgverlener een stappenplan doorlopen voordat hij onvrijwillige zorg mag toepassen. De situatie van de cliënt wordt geanalyseerd, er wordt bekeken of er vrijwillige alternatieven zijn , en externe deskundigheid wordt ingeschakeld.

Opname in een zorginstelling

De Wet zorg en dwang regelt ook de opname van mensen met dementie of een verstandelijke beperking in een zorginstelling als zij daar niet mee instemmen. Als de cliënt zich verzet tegen een gedwongen opname, beslist de rechter over de opname.

Onvrijwillige zorg

'Onvrijwillige zorg' is zorg waartegen de cliënt of zijn vertegenwoordiger zich verzet en die bestaat uit:

  • het toedienen van vocht, voeding en medicatie, en medische controles/handelingen;
  • beperken van de bewegingsvrijheid;
  • insluiten;
  • toezicht houden op de cliënt;
  • onderzoek aan de kleding of het lichaam;
  • onderzoek van de woon- of verblijfsruimte op middelen die het gedrag beïnvloeden en op gevaarlijke voorwerpen;
  • controleren op de aanwezigheid van middelen die het gedrag beïnvloeden;
  • beperkingen in de vrijheid om het eigen leven in te richten, waardoor de cliënt iets moet doen of nalaten (inclusief het gebruik van communicatiemiddelen);
  • beperkingen in het recht op het ontvangen van bezoek.

Vrijwillige zorg is het uitgangspunt

 Het inzetten van onvrijwillige zorg is altijd een laatste redmiddel. Het is belangrijk dat zorgverleners blijven zoeken naar vrijwillige alternatieven voor gedwongen zorg. Om deze cultuur te bevorderen heeft  Zorg voor Beter een serie trajecten uitgevoerd waarin zorgverleners hierin worden getraind.

Wet-en regelgeving

  • Wet zorg en dwang. Op 23 januari 2018 is de Wet zorg en dwang door de Eerste Kamer aanvaard. Vervolgens is besloten dat de Wet verplichte GGZ en de Wet zorg en dwang zo veel mogelijk geharmoniseerd moesten worden. Dit is tot stand gekomen via het wetstraject van Wvggz. Hierdoor is de Wzd die op de website van de Eerste Kamer te vinden is, niet de meest recente versie omdat hierin (nog) niet de wijzigingen van de Wvggz in zijn aangebracht. De link op deze website verwijst wel naar de Wet zorg en dwang inclusief de harmonisatie met de Wvggz.
  •   Artikelsgewijze toelichting. Op 12 oktober 2018 is de artikelsgewijze toelichting van de Wet zorg en dwang gepubliceerd. Deze toelichting is inclusief de harmonisatie met de Wvggz.
  • Ontwerpbesluit zorg en dwang. Op 13 juli 2018 is het Ontwerpbesluit zorg en dwang naar de Eerste en Tweede Kamer gezonden. .
  • Aanpassingswet. Op 18 november 2018 is de Aanpassingswet verzonden. Via de link vindt u de Aanpassingswet, de procedure en het tijdspad.

Implementatie Wet zorg en dwang

  • Kernboodschap. Op 7 september 2018 heeft VWS met een aantal betrokken partijen een kernboodschappensessie georganiseerd. De kernboodschap van VWS is tot stand gekomen met medewerking van deze partijen.
  • Implementatieplan en activiteitentabel. Op 7 december 2018  zijn het implementatieplan Wet zorg en dwang en de bijbehorende activiteitentabel gepubliceerd.
  • Kwaliteitskader cliëntenvertrouwenspersoon. Op 15 februari 2018 is het 'Kwaliteitskader cliëntenvertrouwenspersoon in de Wet zorg en dwang' aangeboden aan VWS.