Veelgestelde vragen over de Wvggz

Op 1 januari 2020 gaat de Wet verplichte ggz (Wvggz) in. De Wvggz vervangt vanaf die datum de Wet Bopz. Hieronder staan enkele veelgestelde vragen en antwoorden over de (invoering van) de Wvggz.

1. Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen de Bopz en de Wvggz? 

  • De Bopz stelt de gedwongen opname centraal en de Wvggz stelt de zorg centraal.
  • De zorg is  patiëntvolgend. Dit betekent bijvoorbeeld dat verplichte zorg kan worden toegepast op de plek waar de betrokkene zich bevindt, ook thuis.
  • De Wvggz kent meer behandelmogelijkheden dan de Bopz.
  • In de Wvggz toetst de rechter alle vormen van gedwongen zorg vooraf, niet alleen de gedwongen opname.

Verder is wettelijk vastgelegd dat dwang echt alleen in uiterste gevallen mag worden toegepast, zijn de rechten van de betrokkene versterkt en is de positie van de familie geregeld.

2. Voor wie geldt de Wvggz?

De Wvggz geldt voor betrokkenen als hun gedrag:

  • als gevolg van een psychische stoornis
  • leidt tot ernstig nadeel
  • voor betrokkene zelf of voor anderen
  • en verplichte zorg de enige manier is om dat ernstige nadeel weg te nemen (geen vrijwillige mogelijkheid, geen minder bezwarend alternatief, proportioneel en effectief).

De Wvggz geldt niet voor cliënten met een verstandelijke beperking of dementie; voor hen geldt de Wet zorg en dwang.

3. Wat betekent ernstig nadeel?

In de Wvggz betekent ‘ernstig nadeel’ hetzelfde als ‘gevaar’ onder de Bopz, namelijk (het aanzienlijke risico) dat:

  • de betrokken zichzelf of anderen in levensgevaar brengt, ernstig lichamelijk letsel toebrengt, ernstige psychische, materiële, immateriële of financiële schade toebrengt, ernstig verwaarloost of ‘maatschappelijk ten onder gaat’, of als zijn eigen ontwikkeling ernstig verstoord is of hij andermans ontwikkeling ernstig verstoort;
  • de veiligheid van de betrokkene bedreigd wordt, al dan niet onder invloed van een ander;
  • het gedrag van de betrokkene zo hinderlijk is dat het agressie van anderen oproept;
  • de algemene veiligheid van personen of goederen in gevaar is.

4. Wat gebeurt er met de Bopz-aanmerkingen van instellingen als de Wvggz ingaat?

Na inwerkingtreding van de Wvggz worden alle zorgaanbieders die verplichte zorg verlenen vermeld in een openbaar register. Ziekenhuizen en andere zorginstellingen die nu een Bopz-aanmerking hebben, worden ambtshalve opgenomen in het register. De instelling hoeft voor dit laatste niets te doen.

5. Welke zorg kan op grond van de Wvggz verleend worden?

De Wvggz kent meer mogelijkheden tot het bieden van zorg dan de Bopz. Er wordt ook rekening mee gehouden dat zorg een combinatie kan zijn van zorg, beveiliging en begeleiding. De Wvggz kent de volgende mogelijkheden:

  • toedienen van vocht, voeding en medicatie, en het verrichten van medische controles of andere medische handelingen en therapeutische maatregelen, ter behandeling van een psychische stoornis, dan wel vanwege die stoornis, ter behandeling van een somatische aandoening;
  • beperken van de bewegingsvrijheid;
  • insluiten;
  • uitoefenen van toezicht op betrokkene;
  • onderzoek aan kleding of lichaam;
  • onderzoek van de woon- of verblijfsruimte op gedrag-beïnvloedende middelen en gevaarlijke voorwerpen;
  • controleren op de aanwezigheid van gedrag-beïnvloedende middelen;
  • aanbrengen van beperkingen in de vrijheid het eigen leven in te richten, die tot gevolg hebben dat betrokkene iets moet doen of nalaten, waaronder het gebruik van communicatiemiddelen;
  • beperken van het recht op het ontvangen van bezoek;
  • opnemen in een accommodatie;
  • ontnemen van de vrijheid van betrokkene door hem over te brengen naar een plaats die geschikt is voor tijdelijk verblijf (als bedoeld in artikel 7:3, derde lid).

6. Wat zijn de procedures?

De Wvggz kent twee procedures om te komen tot verplichte zorg.

Zorgmachtiging

In het geval er geen sprake is van een crisis met onmiddellijk dreigend gevaar, is de procedure is de zorgmachtiging, die bij de rechter wordt aangevraagd. Alle vormen van verplichte zorg moeten via een zorgmachtiging worden aangevraagd en dus via de rechter worden getoetst. De geneesheer-directeur is zorginhoudelijk verantwoordelijk, de officier van justitie regisseert het proces.

Crisismaatregel

Als een zorgmachtiging niet kan worden afgewacht, kan de burgemeester een crisismaatregel nemen. Dit was de inbewaringstelling (IBS) onder de Bopz. De crisismaatregel is breder dan de IBS, omdat alle vormen van verplichte zorg via een crisismaatregel kunnen worden opgelegd, niet alleen opname. Bovendien kan gedurende de procedure tijdelijk (max. 18 uur) verplichte zorg worden opgelegd.

7. Hoe werkt de Wvggz in de thuissituatie?

De Wvggz kan ook van toepassing zijn in de thuissituatie, dus ambulant. Dit is echter nog niet in de huidige versie van de wet geregeld. De ambulante zorg wordt geregeld in een uitwerking van de wet in het Besluit verplichte ggz, die nu ontwikkeling is. Pas als de Tweede Kamer en de Eerste Kamer met de inhoud hebben ingestemd, mag verplichte zorg ook buiten accommodaties worden toegepast.

8. Wie is de patiëntenvertrouwenspersoon?

Er is een patiëntenvertrouwenspersoon die advies en bijstand verleent aan de betrokkene. Hij kent de rechten van betrokkenen die onvrijwillige zorg krijgen. De patiëntenvertrouwenspersoon is onafhankelijk van de zorgaanbieder, de GD en de zorgverantwoordelijke en dient alleen de belangen van betrokkene.

9. Wanneer gaat de Wvggz in?

Op 23 januari heeft de Eerste Kamer ingestemd met de Wvggz. De beoogde inwerkingtreding van de Wvggz is 1 januari 2020. Alle betrokken partijen werken samen in het landelijke ketenbureau aan de voorbereiding van hun eigen organisatie op de nieuwe wet.

10. Waar vind ik meer informatie over de Wvggz?

Het Ministerie van VWS zal op deze website binnenkort meer informatie geven over de Wvggz. Denk aan een handleiding en stroomschema’s. Vragen kunt u ook stellen via WvggzWzdWfz@minvws.nl. De veelgestelde vragen zullen op deze plek worden beantwoord.