Rol van de rechter bij een gedwongen opname

De rechter bepaalt of iemand gedwongen opgenomen moet worden. Daarvoor praat hij met de cliënt en met anderen. Hij kijkt ook naar de schriftelijke stukken, zoals de geneeskundige verklaring en soms het behandelplan.

Hoorzitting

De rechter krijgt van de officier van justitie de stukken waarin gevraagd wordt om een cliënt op te nemen. De rechter zal met de cliënt praten. Dat heet een hoorzitting.

De rechter beslist waar dit gebeurt, bijvoorbeeld in de rechtszaal, bij de cliënt thuis of in de instelling.

Wie is er bij de hoorzitting aanwezig?

  • Een griffier die opschrijft wat er wordt gezegd.
  • De advocaat staat de cliënt bij om aan te tonen waarom een gedwongen opname niet nodig is.
  • De behandelaar en eventueel de psychiater die de geneeskundige verklaring heeft opgesteld.
  • Soms ook directbetrokkenen.

Telefonische informatie

De rechter kan besluiten om telefonisch informatie te vragen aan mensen die de cliënt goed kennen.

De advocaat moet dan wel te horen krijgen wat zij hebben gezegd. Nadat hij de inhoud van hun verklaringen met de cliënt heeft besproken, mag de advocaat nog reageren (voordat de rechter beslist).

Schriftelijke stukken

De rechter krijgt van de officier van justitie de stukken voor de zitting.

De rechter kijkt in ieder geval altijd naar de geneeskundige verklaring van een arts of psychiater. Hierin staat waarom een arts of psychiater een gedwongen opname nodig vindt.

Soms is er ook een behandelplan of worden er bij de zitting nog andere stukken gegeven. De advocaat kan bij de zitting een pleitnota geven, maar in de praktijk gebeurt dit zelden.

Beoordeling van de stukken

De rechter kijkt eerst of alle stukken die wettelijk verplicht zijn, zoals een geneeskundige verklaring, beschikbaar zijn.

Het gevaarscriterium

De rechter beoordeelt of er sprake is van (acuut) gevaar en of dat gevaar komt door een psychische ziekte. Hij kijkt ook of een opname in een ziekenhuis de enige mogelijkheid is om het gevaar te stoppen.

Correcte procedure

De rechter controleert verder of de procedures correct zijn verlopen.

Wie ondersteunt de cliënt bij de hoorzitting over een gedwongen opname?

Als een cliënt voor de rechter moet komen in verband met een gedwongen opname, dan krijgt hij een advocaat toegewezen.

De cliënt kan ook zelf iemand die hij vertrouwt uitnodigen als de rechter met hem komt praten.

Wat kan de cliënt doen als de rechter een gedwongen opname nodig vindt?

De cliënt kan niet in hoger beroep als de rechter beslist dat hij gedwongen opgenomen moet worden. Er zijn wel andere mogelijkheden om de gedwongen opname te stoppen.

Verzoek aan de behandelaar

De cliënt kan aan zijn behandelaar of de Bop-arts vragen om de gedwongen opname te stoppen.

In cassatie

De cliënt kan in cassatie gaan bij de Hoge Raad. De Hoge Raad is de hoogste rechterlijke instantie in Nederland. De leden ervan zijn rechters en zij beoordelen of lagere rechters hun werk goed hebben gedaan.

De leden van de Hoge Raad gaan niet na of de feiten kloppen. Zij controleren bijvoorbeeld niet of er wel echt gevaar dreigde toen de cliënt gedwongen werd opgenomen.

De leden komen ook niet met de cliënt praten. Zij beoordelen het cassatieberoep aan de hand van de papieren. Een advocaat kan vertellen of de cliënt in aanmerking komt voor cassatie en hoeveel geld het kost.

Bij een inbewaringstelling (ibs) heeft het in de praktijk geen zin om in cassatie te gaan, omdat deze al is verlopen voordat de Hoge Raad de zaak behandelt. Als de ibs inmiddels is verlopen, zal de Hoge Raad het cassatieverzoek in de regel ook niet ontvankelijk verklaren.