Wat betekent dit voor: familie professional

professional

Wat is dwangbehandeling?

Dwangbehandeling wil zeggen dat de cliënt zonder toestemming van hemzelf (of zijn vertegenwoordiger) een behandeling of zorg krijgt.

Onvrijwillige opname

Een dwangbehandeling is alleen mogelijk tijdens een opname op grond van artikel 60, een inbewaringstelling (ibs) of een rechterlijke machtiging (rm). Als uw cliënt vrijwillig is opgenomen, kan hij dus geen dwangbehandeling krijgen. 

Toestemming

Een onvrijwillige opname leidt overigens niet automatisch tot zorg en behandeling onder dwang. Het uitgangspunt is dat uw cliënt alleen behandeling of verzorging krijgt die is vermeld in zijn zorgplan en waarmee is ingestemd. Het gaat om toestemming van uw cliënt zelf, als hij wilsbekwaam is op dit punt, of anders van zijn vertegenwoordiger. Er kan een wettelijk vertegenwoordiger zijn (een curator of mentor), maar vaak gaat het om de ouders of andere naaste familieleden. 

Verschil van mening

Het kan gebeuren dat de vertegenwoordiger instemt met een behandeling of de verzorging, terwijl de cliënt zelf zich ertegen verzet. In die situatie mag men uw cliënt die behandeling of verzorging alleen geven als deze ‘volstrekt noodzakelijk’ is om een ‘gevaar’ af te wenden. Dat gevaar moet bovendien ´voortvloeien uit de stoornis der geestvermogens´. Het kan gaan om gevaar voor uw cliënt zelf, of voor anderen. Er is dan sprake van dwangbehandeling. 

Verzet van de cliënt

Ook als uw cliënt wilsbekwaam is voor beslissingen over behandeling en zorg, kan hij zich ertegen verzetten. Dan geldt hetzelfde als hierboven: de behandelaar kan de behandeling of zorg dan alleen doorzetten als het volstrekt noodzakelijk is om gevaar voor uw cliënt zelf of voor anderen af te wenden. 

Voorwaarden

Er is sprake van dwangbehandeling in volgende omstandigheden:

• Er is zorg of behandeling noodzakelijk om gevaar af te wenden. Het gevaar is een gevolg van de verstandelijke beperking. 
• De zorg of behandeling die noodzakelijk is, staat vermeld in het zorgplan.
• Uw cliënt verzet zich tegen de behandeling (of zijn vertegenwoordiger geeft geen toestemming voor de behandeling).
• Uw cliënt is gedwongen opgenomen.  

In deze situatie is sprake van dwang op grond van de Bopz.

Niet in het zorgplan vermeld?

Hulpverleners mogen alleen zorg of een behandeling geven die in het zorgplan staat vermeld. Als een behandeling/zorg noodzakelijk is die niet in het zorgplan staat, kan de behandelaar middelen en maatregelen toepassen. Dit mag maximaal zeven dagen duren. In die tijd kan hij het zorgplan aanpassen. Middelen en maatregelen vallen onder de Bopz. 

Vrijwillig opgenomen?

Dwangbehandeling is alleen mogelijk tijdens een onvrijwillige opname. Als uw cliënt vrijwillig is opgenomen en er ontstaat een noodsituatie als gevolg van zijn beperking, dan moet de behandelaar eerst een ibs of een rm aanvragen voordat hij een dwangbehandeling kan starten. Ook dit is dwang op grond van de Bopz.

Het gevaar is geen gevolg van de 'stoornis van de geestesvermogens'?

De gezondheid van uw cliënt kan in gevaar zijn zonder dat dit iets te maken heeft met zijn verstandelijke beperking. Hij is bijvoorbeeld gevallen en heeft medische zorg nodig, maar verzet zich. De behandelaar kan hem op grond van de WGBO dan toch behandelen. 

Melding

De Bopz-arts moet de toepassing van dwangbehandeling melden aan de inspectie voor de gezondheidszorg. 

Zo min mogelijk dwang

De wet spreekt van een ‘volstrekt noodzakelijke’ behandeling en 'gevaar'. De reden is dat dwang altijd zo veel mogelijk voorkomen moet worden. De precieze invulling van de begrippen ‘volstrekte noodzaak’ en ‘gevaar’ kan alleen in de praktijk plaatsvinden, daarom zijn deze niet in de wet uitgewerkt.