Wat betekent dit voor: familie professional

professional

Lees voor..

Zelfverwonding (automutilatie)

Automutilatie wil zeggen dat iemand zichzelf verwondingen toebrengt. Bijvoorbeeld door zijn eigen huid tot bloedens toe open te krabben of door met het hoofd ergens tegen aan te bonken. Zelfverwonding is een van de ernstigste problemen onder alle ernstige gedragsvraagstukken.

Probleem voor uw cliënt

Zelfverwonding is allereerst een probleem voor de cliënt zelf. Het kan zeer ernstige lichamelijke gevolgen hebben. Bovendien kan automutilatie ook een symptoom zijn van iets anders, bijvoorbeeld lichamelijke klachten of een ziek gevoel. Ook kan het te maken hebben met (emotionele) verwaarlozing en verveling.

Probleem voor de omgeving

Automutilatie is ook een ernstig probleem voor de omgeving. Het gedrag zelf is erg moeilijk om aan te zien, net als de gevolgen. Dat geldt voor de directbetrokkenen, de huisgenoten en de begeleiders.

Oorzaak

Het is moeilijk om de factoren te achterhalen die bijdragen aan zelfverwonding. De oorzaken kunnen in de persoon zelf liggen, maar ook in de omgeving. Denk bijvoorbeeld aan contacten en relaties met andere mensen en de concrete omgeving waarin de cliënt verblijft (het gebouw, zijn kamer, de sfeer op de afdeling). Vervolgens is het de vraag of het vaststellen van de oorzaak wel helpt om het probleem op te lossen. 

Tegen de tijd dat automutilatie een terugkerend patroon is geworden, is de oorspronkelijke oorzaak vaak allang niet meer te achterhalen - als er al één duidelijke, unieke, oorzakelijke factor aan te wijzen is geweest.

Bescherming

Zeker is dat zelfverwonding heftige reacties kan oproepen. Het leidt vaak tot heftige emoties en een sterke drang om het automutileren terug te dringen. Vooral professionals willen vaak beschermende maatregelen bedenken en beschermende middelen voorschrijven. Bijvoorbeeld hulpmiddelen, vaak op maat ontworpen. Ook worden geneesmiddelen voorgeschreven.

Inperking

Het klinkt misschien vreemd, maar bescherming bieden heeft ook een risico. De valkuil is dat het blijft bij de bescherming, en dat men niet kijkt naar de onderliggende problemen. Bescherming wordt dan al snel inperking, oftewel dwang. Die dwang bestaat uit lichamelijke inperking, zoals polsbandjes, washandjes om de handen, helmen ter bescherming van ogen en oren. Maar ook in psychologisch en emotioneel opzicht is er vaak sprake van dwang: uw cliënt krijgt steeds minder vrijheid om te doen wat hij wil, wordt misschien afgezonderd uit het huishouden, en kan niet meer meedoen in de open maatschappij.

Inperking kan leiden tot zelfverwonding

Uit onderzoek blijkt dat meer behandeling leidt tot meer inperking. En hoe meer inperking, hoe meer zelfverwonding. Een effectievere aanpak is om te kijken in welke opzichten uw cliënt beter in zijn vel kan komen. Is het mogelijk hem meer keuzevrijheid te geven, ook al is dat op kleine, en voor u misschien onbelangrijke dingen? Is een afwisselender daginvulling mogelijk, of heeft hij juist meer behoefte aan rust? Iedere persoon is uniek en het is de kunst om uit te vinden hoe uw cliënt zich zo prettig mogelijk voelt. 

Aanpak

Er is geen eenduidig recept om zelfverwonding aan te pakken. Hieronder staan wel een paar vuistregels.

• Sluit lichamelijke klachten uit en doe gericht onderzoek naar lichamelijke, cognitieve en emotionele beperkingen, mede op basis van syndroomkennis en epidemiologie.
• Streef naar volledige, multidisciplinaire beeldvorming, die gaat over de persoon, de omgeving en de interacties tussen die twee.
• Saneer waar mogelijk het medicijngebruik, in het bijzonder psychofarmaca. Psychofarmaca kunnen forse bijwerkingen hebben. Dat kan nadelig zijn voor de cliënt, en daarom is een scherpe afweging van voordelen (het doel) en nadelen (de bijwerkingen) noodzakelijk. Dat is dokterswerk. Daarnaast worden deze medicijnen nogal eens vooral ingezet om de omgeving te ontlasten, en niet zozeer om de persoon zelf verder te brengen. Is dat echt noodzakelijk, of zijn er betere omstandigheden te creëren? Ook dat maakt een scherpe afweging noodzakelijk. Dat is een kwestie van multidisciplinaire beeldvorming. 
• Bij dit alles moet telkens de vraag gesteld worden of dit bij uitstek medische middel in de gegeven situatie wel een goede oplossing is, zeker op de wat langere termijn.
• Zorg voor een leven met zo veel mogelijk persoonlijke speelruimte, binnen veilige grenzen. Het doel van professionele bemoeienis mag niet zijn om koste wat het kost elk risico geheel uit te sluiten, want dan gaat juist het mis. Betrek er mensen bij die toegevoegde waarde kunnen hebben doordat ze de persoon en zijn ontwikkeling kennen en weten wat er in het leven van belang voor hem/haar was.

Deel op twitter

Deel op facebook

Deel op linkedin