Wat betekent dit voor: familie professional

professional

Aanpak bij seksueel ontremd gedrag

Seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft altijd een meervoudige aanpak nodig. Daarbij is een balans tussen goede begeleiding en sancties van belang.

Signaal

Seksueel grensoverschrijdend gedrag is, net als andere gedragsproblemen, een signaal dat u serieus moet nemen. Voor de aanpak is het belangrijk om niet alleen te kijken naar uw familielid als persoon, maar ook naar de omstandigheden waarin hij ongewenst seksueel gedrag laat zien. Ook dit verschilt niet van andere gedragsproblemen.

Oorzaken 

De oorzaak van seksueel ontremd gedrag ligt lang niet altijd op het gebied van de seksualiteit. Verschillende andere factoren spelen een rol, met name het algemene ontwikkelingsniveau van uw familielid, zijn (psychische) gezondheid en de begeleiding.

• Een mens ontwikkelt zich op verschillende niveaus: mentaal/verstandelijk, lichamelijk en emotioneel. Het kan zijn dat die drie niveaus zich bij uw familielid niet harmonieus ontwikkelen. Uw familielid is bijvoorbeeld lichamelijk 'verder' ontwikkeld dan mentaal. Deze disbalans kan leiden tot een andere omgang met seksualiteit dan we zouden verwachten of wensen.
• Psychische klachten kunnen leiden tot seksueel ontremd gedrag. Ook het gebruik van bepaalde geneesmiddelen kan dit gedrag stimuleren. 
• Net als iedereen worden mensen met een verstandelijke beperking regelmatig geconfronteerd met seksualiteit. Uw familielid weet misschien veel meer over seksualiteit dan u zou verwachten. Als hij geen gerichte begeleiding krijgt, bestaat de kans dat hij wel seksuele ervaringen opdoet, maar zonder ervan te leren en zonder in de gaten te hebben wat zijn gedrag betekent voor de ander.

Omgeving

De contacten en speelruimte die uw familielid in zijn omgeving krijgt, moet passen bij zijn cognitieve, emotionele en sociale niveau. Deskundigheid hierover hoort tot het vakgebied van de orthopedagoog (GZ-psycholoog) die werkt voor mensen met een verstandelijke beperking. Hebt u vragen over de begeleiding van uw familielid op het gebied van de seksualiteit? Dan kunt u het beste advies vragen aan deze deskundige. De (eigen) zorginstelling of de MEE organisatie in uw regio kan u hierbij verder helpen.

Begrenzing

Ook iemand die over seksuele grenzen heen gaat heeft ondersteuning en passende begeleiding nodig, naast begrenzing. Begrenzing is belangrijk om uw familielid duidelijk te maken wat wel en niet geaccepteerd gedrag is. Begrenzing is echter niet de enige oplossing, maar moet zo mogelijk in balans zijn met de speelruimte die hij krijgt. Hoe die begeleiding en begrenzing eruit zien, verschilt per persoon en hoort daarom in het zorgplan omschreven te worden. 

Sancties en dwang

Welke consequenties kan seksueel overschrijdend gedrag hebben? Sancties en dwang zijn niet uitgesloten, maar hiervoor is een goede afweging nodig, per situatie en per persoon. Belangrijk is of het gedrag het gevolg is van de verstandelijke beperking. Dit moet vastgesteld zijn door deskundigen.
Als een cliënt een strafbaar feit heeft gepleegd, is soms aangifte en strafvervolging aan de orde (met name als het om iemand met een lichte verstandelijke beperking gaat). Wanneer de cliënt op het gebied van seksualiteit en contact met anderen niet toerekeningsvatbaar geacht wordt, dan zal de officier van justitie mogelijk besluiten de zaak te seponeren (hij gaat dan niet tot vervolging over). Dan komt er wellicht een gedwongen opname met een rechterlijke machtiging (rm). Als het wel tot strafvervolging komt, zou ook een vonnis van de rechter kunnen leiden tot een opname onder een rm.

Maatregelen

Mogelijke dwangmaatregelen bij seksueel overschrijdend gedrag zijn bijvoorbeeld een verbod van bepaalde contacten of een beperking van de bewegingsvrijheid (zoals een verbod alleen om van het instellingsterrein af te gaan). 

Medische ingrepen 

Medische ingrepen zijn bijna nooit een oplossing voor seksueel overschrijdend gedrag. Vermindering van seksuele gevoelens door medicijnen is zelden of nooit een geschikte behandeling, zeker niet als het de enige aanpak is. Misschien heeft de cliënt niet zozeer behoefte aan begeleiding op het gebied van de seksualiteit, maar hebben zijn zorgvragen meer te maken met de verstandelijke beperking, het emotionele ontwikkelingsniveau, de sociale vaardigheden of de weerbaarheid. Dan moet de hulpverlening in ieder geval op deze problematiek georiënteerd zijn. Anders wordt het achterliggende probleem over het hoofd gezien en wordt de cliënt niet verder geholpen.

In Nederland zijn gedwongen sterilisatie en chemische castratie verboden.

Valkuil

Als uw familielid ontoelaatbaar seksueel gedrag vertoont, zoals aanranding, is een passende straf nodig. Het komt nogal eens voor dat er geen goede maatregelen worden genomen omdat er sprake is van een verstandelijke beperking. Dit is een valkuil voor goed bedoelende zorgverleners en het Openbaar Ministerie.