Wat betekent dit voor: cliënt familie professional

professional

Wanneer is er sprake van dwang?

Dwang in de psychiatrie betekent dat een cliënt tegen zijn zin wordt opgenomen, behandeld of in zijn vrijheid wordt beperkt. Dit gebeurt om de cliënt of anderen te beschermen tegen gevaar of omdat de cliënt anders te lang opgenomen zou moeten blijven.

Waar gaat het om?

Onder normale omstandigheden krijgt een cliënt alleen een medische behandeling als hij daarvoor toestemming geeft. Samen met de behandelaar maakt de client dan afspraken over de behandeling. Dit is geregeld in de Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO). De cliënt spreekt bijvoorbeeld af dat hij medicatie gebruikt en therapie volgt. Dit wordt in het behandelplan gezet. In uitzonderlijke situaties kan een cliënt een behandeling krijgen waar hij het niet mee eens is. Dan is er sprake van dwang. Dwang mag alleen als het echt niet anders kan en moet zo kort mogelijk duren.

> Link naar wettekst WGBO: Art 7:450 lid 1 BW

In welke situaties?

Dwang kan in een aantal situatie toegepast worden:

Bij ernstig nadeel voor de gezondheid
Soms is een cliënt te ziek om zelf over zijn behandeling te kunnen beslissen. Om zijn gezondheid niet ernstig in gevaar te brengen heeft hij behandeling nodig. De gezondheid is in gevaar door een niet-psychische ziekte. Een voorbeeld: een cliënt ligt in coma en heeft een infuus nodig tegen uitdroging. De behandelaar moet hem dan wilsonbekwaam verklaren en een vertegenwoordiger om toestemming vragen voor de behandeling. Deze vorm van dwang valt onder de WGBO.

> Link naar de wettekst: Art 7:466 lid 1 en lid 2 BW (Lid 1 in een noodsituatie waarin toestemming vragen niet mogelijk is; lid 2 als het gaat om niet-ingrijpende behandelingen waarbij men spreekt van veronderstelde toestemming.)

Bij acuut gevaar door een psychische ziekte
Door een psychische ziekte van een cliënt is er direct gevaar voor de cliënt of voor anderen. Het gaat om een situatie die niet in het behandelplan staat, het is een noodsituatie. Er moet direct ingegrepen worden om gevaar voor de cliënt of anderen te stoppen. De behandelaar mag daarom de cliënt in deze situatie kort separeren of afzonderen, fixeren (vastbinden) of gedwongen medicatie, vocht of eten geven. Dit heet ‘het toepassen van middelen en maatregelen’ en valt onder de Wet Bopz. 
Deze vorm van dwang mag alleen als een cliënt gedwongen is opgenomen met een inbewaringstelling (ibs) of een rechterlijke machtiging (rm) in een psychiatrisch ziekenhuis met een Bopz-aanmerking. Het mag ook op het moment dat er een ibs is aangevraagd.

> Link naar wettekst: Artikel 39 Wet Bopz. 

Dwangbehandeling
Dwangbehandeling betekent dat de cliënt onder dwang de behandeling krijgt die in het behandelplan staat. Dit mag alleen als er binnen het ziekenhuis gevaar is voor de cliënt of anderen. Dit gevaar moet komen door een psychische ziekte. Een dwangbehandeling mag ook als de cliënt anders te lang opgenomen zou moeten blijven. 
Dwangbehandeling mag alleen als de cliënt is opgenomen met een ibs of rm of als er een ibs is aangevraagd. Deze vorm van dwang valt onder de Wet Bopz.

> Link naar wettekst: Art  38c Wet Bopz.

Dwang is niet gewenst

Dwang in de zorg is niet gewenst, maar is soms onvermijdelijk. Bij gevaar vereist goed hulpverlenerschap dat de hulpverlener ingrijpt, niets doen is dan geen optie. Hulpverleners worden daarom opgeleid om situaties waarin gevaar kan ontstaan snel te herkennen en zo te handelen dat de situatie zonder dwang tot rust komt. De laatste jaren streven steeds meer instellingen bewust naar het terugdringen van dwang.

Waarom bestaat het dan wel?

Als hulpverleners kunt u te maken krijgen met bedreigende situaties waarin u snel een beslissing moet nemen. U bent verantwoordelijk voor de veiligheid op de afdeling. Als dwang op zo’n moment echt de enige manier is om de cliënt of anderen te beschermen tegen gevaar, kan het toegestaan zijn.

Bewustwording

Het komt ook wel voor dat hulpverleners sneller of vaker dwang gebruiken dan eigenlijk nodig zou zijn. Bijvoorbeeld omdat: 

• dwang de gebruikelijke manier is geworden om problemen op te lossen;
• hulpverleners niet voldoende getraind zijn om op andere manieren met problemen om te gaan;
• er te weinig middelen zijn om problemen zonder dwang op te lossen. 

Overal in Nederland zijn initiatieven om hulpverleners meer bewust te maken van dwang en de gevolgen daarvan.